Gülnaz Qənbərli: "Əksəriyyətinizin qatarı çoxdan gedib"

• 16-08-2021 21:26
• 2193

NÉ™yÉ™ görÉ™ kitab oxumaq lazımdır? MÉ™nÉ™vi irsi dÉ™yÉ™rlÉ™r vÉ™ digÉ™r mÉ™lum ÅŸeylÉ™r barÉ™dÉ™ danışmaq fikrindÉ™n uzaÄŸam. Ä°stÉ™mirÉ™m ki, haqqımda "Gün keçdi" filminin qÉ™hrÉ™manı kimi "KaÅŸ Qaliçn yaradıcılığı vÉ™ fransız xalçaları barÉ™dÉ™ danışmazdı», - desinlÉ™r. BirbaÅŸa söhbÉ™tÉ™ keçÉ™cÉ™yÉ™m. Kitab oxumaq çoxdan dÉ™bdÉ™dir vÉ™ kitab oxumayanlar geridÉ™qalmış vÉ™ maraqsız insanlardırlar.

DoÄŸrudur, kitab bazarında faktiki olaraq, AzÉ™rbaycan É™dÉ™biyyatı demÉ™k olar ki, yoxdur.Nəşr olunanlar isÉ™ ya bÉ™rbad tÉ™rcümÉ™ edilÉ™n, ya da  "xalturÅŸik" yazarın görmÉ™diyi, tanımadığı Avropa "üslübunda" cızmaqaralarıdır. Ona görÉ™ dÉ™  xalqımız adına  bunu, sadÉ™cÉ™, tÉ™hqir hesab edirÉ™m.

Ancaq çox da uzaq olmayan qonÅŸu Gürcüstanda köÅŸklÉ™rdÉ™ki kitabların 90%-i gürcü dilindÉ™dir. BizdÉ™ isÉ™ bu mÉ™sÉ™lÉ™ bir az qÉ™liz vÉ™ fÉ™rqlidir. ƏksinÉ™, baÅŸqa dillÉ™rdÉ™ nəşr vÉ™ tÉ™rcümÉ™ edilÉ™n kitablar daha çoxluq təşkil edir. Kitabdan mütaliÉ™ edÉ™n biri kimi bunun üzÉ™rindÉ™ çox baÅŸ sındırdım. Mövcud vÉ™ziyyÉ™ti kökündÉ™n dÉ™yiÅŸmÉ™k üçün neylÉ™mÉ™k lazımdır? Etiraf edÉ™k ki, sovet dönÉ™mindÉ™n fÉ™rqli olaraq, hazırda yazıçılıq elÉ™ dÉ™ nüfuzlu peÅŸÉ™lÉ™r siyahısında deyil. EÅŸidÉ™ndÉ™ ki, kimsÉ™ yazıçılıqda qÉ™lÉ™mini sınamaq istÉ™yir, təəccüblÉ™ “ başına iÅŸ qÉ™hÉ™tdir?”,- deyirlÉ™r. Yazanların elÉ™ özlÉ™ri dÉ™ bu haqda danışmaÄŸa can atmırlar. Sonra da deyirik, sovet vaxtında yazıçının hörmÉ™ti-izzÉ™ti vardı, onların cÉ™miyyÉ™tdÉ™ki mövqeyi vÉ™ maliyyÉ™ vÉ™ziyyÉ™ti istÉ™nilÉ™n nazirdÉ™n yuxarıydı. Bu sahÉ™dÉ™ vÉ™ziyyÉ™t hÉ™lÉ™ dÉ™ acınacaqlı olaraq qalır. YÉ™qin, bunun da öz sÉ™bÉ™blÉ™ri var. “Kitab oxuyan yoxdur” desÉ™k, günah olar. Düzdür, indi heç kim öz evindÉ™ kitab rÉ™flÉ™rinÉ™ üstünlük vermir, ancaq gÉ™nclÉ™r mütaliÉ™ edirlÉ™r. Amma kimlÉ™rin É™sÉ™rlÉ™rini? DeyÉ™k, yapon yazıçısı Haruki Murakamini. SoruÅŸacaqsınız, axı niyÉ™ mÉ™hz, Murakamini? DÉ™b xatirinÉ™. DesinlÉ™r ki, filankÉ™s yapon É™dÉ™biyyatını necÉ™ bilir. Bu ifadÉ™ni eÅŸitmÉ™k xatirinÉ™ vÉ™ bir dÉ™ É™ndirÉ™badi ÅŸeylÉ™r hÉ™vÉ™skarı olduqlarını nümayiÅŸ etdirmÉ™k naminÉ™...

MütaliÉ™ dairÉ™sini sıxışdıran vasitÉ™lÉ™r dÉ™ gün-gündÉ™n çoxalır. Onlardan biri dÉ™ informasiya texnologiyalarının sürÉ™tlÉ™ inkiÅŸaf etmÉ™sidir. Hazırda audiodisklÉ™r vasitÉ™silÉ™ dÉ™ roman oxuyanlar az deyil. MÉ™n özüm dÉ™ bunu sınaqdan keçirmÉ™k istÉ™dim, amma mütaliÉ™ edÉ™rkÉ™n, kitab vÉ™rÉ™qlÉ™rini çevirdiyim zaman gözlÉ™rimin mÉ™nÉ™ bÉ™xÅŸ etdiyi lÉ™zzÉ™ti, qulaqlarımdan almadım. Ona görÉ™ dÉ™ yenidÉ™n kitabla birbaÅŸa ünsiyyÉ™tÉ™ qayıtdım. ABÅž vÉ™ Böyük Britaniya vÉ™tÉ™ndaÅŸları mütaliÉ™dÉ™ birinciliyi hÉ™lÉ™ dÉ™ qoruyub-saxlasalar da, onlar belÉ™ vasitÉ™lÉ™rÉ™ tuÅŸ tutmurlar.

Oxucunu razısalan É™sÉ™rlÉ™r yoxdur. DemÉ™zdim ki, klassika dÉ™bdÉ™n düÅŸüb, amma sovet dönÉ™mindÉ™n qalma yalnız tarla, kolxoz hÉ™yatını É™ks etdirÉ™n romanlara vÉ™ onların müÉ™lliflÉ™rinÉ™ oxucu tÉ™lÉ™batı qÉ™tiyyÉ™n yoxdur. MÉ™nim uzaq daÄŸ kÉ™ndindÉ™ yaÅŸayan yaÅŸlı qohumlarım elÉ™ indi dÉ™ mÉ™ndÉ™n oxumaÄŸa maraqlı kitab istÉ™yir. HÉ™r gün yatmazdan öncÉ™ É™n azı yarım saat mütaliÉ™ etmÉ™sÉ™, gözünÉ™ yuxu getmÉ™z. HÉ™miÅŸÉ™ dÉ™ gileylÉ™nir ki, niyÉ™ cavanlarımız yeniliyÉ™ can atmırlar?!
Bizim yaxşı yazıçılarımız var. Amma onların É™ksÉ™riyyÉ™tinin qatarı çoxdan gedib.  Baxmayaraq ki,  AYB sÉ™dri Anar hÉ™lÉ™ dÉ™ o fikirdÉ™dir ki, 32 ildir onun yerinÉ™ adam tapmırıq. GÉ™nc yazarlarımız isÉ™ təəssüf ki, yox dÉ™rÉ™cÉ™sindÉ™dir. Olanlar da ya özlÉ™ri üçün yazır, ya da internetdÉ™ dÉ™rc olunurlar. Bir dÉ™ ki, gÉ™nc yazarın elÉ™ imkanı hardandır, öz hesabına nəşr olunsun? Almanaxlarda dÉ™rc olunan yazarları dÉ™stÉ™klÉ™mÉ™kdÉ™n baÅŸqa çarÉ™ yoxdur.

 Lap bu günlÉ™rdÉ™ tÉ™sadüfÉ™n Baklı Ağır CinayÉ™tlÉ™r MÉ™hkÉ™mÉ™sinin qarşısında eÅŸitdim ki,  É™razidÉ™ asayiÅŸi qoruyan gÉ™nc bir polis dÉ™hÅŸÉ™t mütaliÉ™ edir... Axtarıb onu  tapdım. HÉ™mÉ™n mÉ™ni müxtÉ™lif yazarların  É™sÉ™rlÉ™riylÉ™ test etdi. Çox sevindim. Ä°lk dÉ™fÉ™ydi bu qÉ™dÉ™r kitab sevgisi görürdüm, özü dÉ™ heç kimin aÄŸlına gÉ™lmÉ™yÉ™n peÅŸÉ™ sahibindÉ™.

Odur ki, yazın, cÉ™nab vÉ™ xanım yazarlar...  Ä°nanın ki yazdıqıarınız keyfiyyÉ™tli olsa, oxucunuz da, qazancınız da olacaq... MütaliÉ™nizin miqyasını geniÅŸlÉ™ndirin ki, ortaya çıxaracağınız É™sÉ™rlÉ™r daha oxunaqlı olsun. Yazın cÉ™nablar, yazın ki, öz dilimizdÉ™ mütaliÉ™ aclığını aradan qaldıraq...