Gülnaz Qənbərli: "Debat ya müsahibə"
Son günlÉ™r internet kanallarında aparıcının müsahibi tÉ™k olsa da, nÉ™dÉ™nsÉ™ veriliÅŸinin adını tutaq ki, filankÉ™s "Canlı DEBATda" kimi tÉ™qdim edirlÉ™r. VeriliÅŸÉ™ baxanda isÉ™ bunun debat yox, adi tÉ™kmüsahibli veriliÅŸ olduÄŸunu görürsÉ™n. BiganÉ™ qala bilmÉ™dim...
BÉ™s, É™slindÉ™, "Debat" nÉ™ demÉ™kdir. Biraz maariflÉ™nÉ™k. ÖyrÉ™nmÉ™k heç zaman gec deyil. Dünyada baÅŸ verÉ™n siyasi proseslÉ™rdÉ™ keçirilÉ™n uÄŸurlu debatlar gözlÉ™nilmÉ™dÉ™n bir ölkÉ™nin taleyini vÉ™ tarixini dÉ™yiÅŸib. MÉ™sÉ™lÉ™n, ABÅž-da 1960-ci il sentyabrın 26-da Riçard Niksonla Con Kennedi arasında keçirilÉ™n seçkiqabağı tele-debat kimi. Bu debatı mavi ekranlardan 66 milyon tamaÅŸaçı izlÉ™miÅŸdi. ElÉ™ ilk tele-debatdan sonra Kennedinin seçicilÉ™r arasında reytinqi kosmik sürÉ™tlÉ™ yüksÉ™lib. ElÉ™cÉ™ dÉ™, Donald Tramp vÉ™ Co Baydenin seçki öncÉ™si keçirilÉ™n, bütün dünyanın maraqla izlÉ™diyi son debatı...
KeçÉ™k, debata...
"Debat" özündÉ™ mübahisÉ™, müzakirÉ™, ziddiyyÉ™t, xüsusilÉ™ dÉ™ Parlament vÉ™ ya hÉ™r hansı bir toplantıda ictimai mövzularla baÄŸlı müzakirÉ™ni birləşdirÉ™n çÉ™kiÅŸmÉ™ fÉ™aliyyÉ™tdir. Debat É™ks tÉ™rÉ™flÉ™rin tÉ™msilçilÉ™rindÉ™n ibarÉ™t müzakirÉ™ metodudur. ElÉ™cÉ™ dÉ™ qarşı tÉ™rÉ™fin hisslÉ™rini, düÅŸüncÉ™lÉ™rini vÉ™ fikirlÉ™rini dÉ™yiÅŸdirmÉ™yi vÉ™ ya yenilÉ™mÉ™yi vÉ™ digÉ™r insana tÉ™sir etmÉ™yi hÉ™dÉ™flÉ™yÉ™n bir nitq formasıdır ki, müÉ™yyÉ™n qaydalar çÉ™rçivÉ™sindÉ™ bir-birinizi tÉ™kzib edÉ™rÉ™k, É™ks düÅŸüncÉ™lÉ™rin mÉ™qsÉ™dinÉ™ É™saslanır. Bu sÉ™bÉ™bdÉ™n mübahisÉ™ dÉ™ müdafiÉ™ olunan bir mübahisÉ™ vÉ™ bir düÅŸüncÉ™ mövcuddur.
Debatın xüsusiyyÉ™tlÉ™ri vÉ™ qaydalarına gÉ™lincÉ™, demÉ™liyÉ™m ki, burada mÉ™qsÉ™d hÉ™qiqÉ™tÉ™ çatmaqdır. Bunun üçün düÅŸüncÉ™ni düÅŸüncÉ™ ilÉ™ tÉ™kzib etmÉ™k vacibdir. Bu sÉ™bÉ™blÉ™ müzakirÉ™dÉ™ vahid nÉ™ticÉ™yÉ™ çatmaq hÉ™dÉ™flÉ™nir.
Debatda mövzu müzakirÉ™ zamanı É™vvÉ™lcÉ™dÉ™n müÉ™yyÉ™nləşdirilmÉ™lidir. MüzakirÉ™ olunan mövzu ilÉ™ baÄŸlı müdafiÉ™ olunan fikir elmi mÉ™lumatlara É™saslanmalı vÉ™ konkret sübut vÉ™ faktlar olunmalıdır. Bunun üçün mÉ™nbÉ™lÉ™r araÅŸdırılmalı, lazım olduqda qeydlÉ™r aparılmalıdır.
Debatda bir aparıcı vÉ™ ya moderator olur ki, o, tÉ™rÉ™flÉ™rÉ™ yetÉ™ri qÉ™dÉ™r söz haqqı vermÉ™lidir.
Debatda üçüncü tÉ™rÉ™fin, yÉ™ni aparıcı vÉ™ ya moderatorun vÉ™zifÉ™si odur ki, tÉ™rÉ™flÉ™rin mövqeyini dinlÉ™yib, öz seçimini etsin. HÉ™min seçim yalnız ona É™saslanmalıdır ki, "tÉ™rÉ™f mÉ™ni inandırdı”-tÉ™sdiqinÉ™ É™saslansın. Debatın É™sas xüsusiyyÉ™tlÉ™rindÉ™n biri dÉ™ odur ki, danışanın sözü kÉ™silmÉ™mÉ™li, tÉ™rÉ™flÉ™r bir-birini sÉ™br vÉ™ hörmÉ™tlÉ™ dinlÉ™nmÉ™lidir. Debat zamanı mövzudan kÉ™nara çıxılmamalıdır. Debat zamanı tÉ™rÉ™flÉ™r qÉ™rÉ™zli vÉ™ emosional olmamalıdır. VerilÉ™n vaxta É™mÉ™l olunmalı vÉ™ yüksÉ™k dÉ™yÉ™rlÉ™ndirilmÉ™lidir. Debatı mübahisÉ™ ilÉ™ qarışdırmaq olmaz. Bu ikisi arasındakı fÉ™rq odur ki, debat zamanı müÉ™yyÉ™n qaydalara É™mÉ™l olunmalıdır.
Debatın siyasi arena, elÉ™cÉ™ dÉ™ parlament vÉ™ digÉ™r bu kimi dÉ™vÉ™t olunanlar üçün müsbÉ™t faydaları da var. MÉ™sÉ™lÉ™n, debat, hÉ™mçinin yaxşı tÉ™crübÉ™ toplama vÉ™ öyrÉ™nmÉ™ metodur. Bu ÅŸÉ™kildÉ™ öyrÉ™nilÉ™n mÉ™lumatlar zehindÉ™ daha yaxşı qalır. Bundan É™lavÉ™ debat insana özünÉ™güvÉ™n hissi, eyni zamanda planlı iÅŸ, düÅŸüncÉ™, araÅŸdırma vÉ™rdiÅŸlÉ™ri vÉ™ gözÉ™l nitq qabiliyyÉ™ti verir.
Çıxışlar ÅŸifahi ifadÉ™nin É™sas prinsiplÉ™rinÉ™ É™saslanmalı, qısa, yığcam lakonik vÉ™ baÅŸa düÅŸülÉ™n bir dil ilÉ™ edilmÉ™li, uzun cümlÉ™lÉ™rdÉ™n qaçılmalıdır. Debat hÉ™m siyasi mövzularda rÉ™smi orqanlarda, parlamentdÉ™, hÉ™m dÉ™ elmi vÉ™ yaradıcılıq mÉ™qsÉ™di ilÉ™ keçirilir.
Debatın aÅŸağıdakı növlÉ™ri var:
Parlament debatı - bu debatının reqlamenti ingilis parlamentindÉ™ki qaydalar üzrÉ™ qurulub, burada tÉ™rÉ™flÉ™r hökumÉ™t vÉ™ opponent olur. Parlament debatları hazırda bir çox ölkÉ™lÉ™rdÉ™ oynanılır vÉ™ BirləşmiÅŸ Krallıq, Hindistan, Yunanıstan kimi ölkÉ™lÉ™rdÉ™ É™sas oynanılan debat növüdür. Bu növ özü dÉ™ alt növlÉ™rÉ™ ayrılır. Britaniya Parlament debatı. Bu debat formasında dörd komanda olur, ikisi hökumÉ™t (biri açılışda, biri baÄŸlanışda iÅŸtirak edir) vÉ™ eyni qayda ilÉ™ iki opponent komandası. BaÄŸlanışda çıxış edÉ™n tÉ™rÉ™flÉ™r ya öz mövqelÉ™rinin güclÉ™ndirilmÉ™si üçün yeni arqumentlÉ™r verir, ya da açılış komandaları tÉ™rÉ™findÉ™n verilÉ™n arqumentlÉ™ri güclÉ™ndirirlÉ™r. Yarış raundunda komandalar birinci yerdÉ™n dördüncü yerÉ™ kimi sıralanırlar, birinci yeri tutan komanda 3 xal, ikinci yer 2 xal, üçüncü yer 1 xal, dördüncü yer isÉ™ 0 xal qazanır. AdÉ™tÉ™n, birinci vÉ™ ikinci yeri tutan komandalar eyni mövqedÉ™n olurlar. Bu debat növü beynÉ™lxalq çempionatlarda müraciÉ™t edilÉ™n növdür.
Kanada Parlament debatı -Bu yarış növündÉ™ bir hökumÉ™t komandası vÉ™ bir opponent komandası olur. Komandaların hÉ™r birindÉ™ iki nÉ™fÉ™r iÅŸtirak edir. HökumÉ™t komandada bunlardan biri BaÅŸ nazir, digÉ™ri isÉ™ hökumÉ™t üzvü adlanır, opponent komandada isÉ™ müvafiq olaraq opponent lideri vÉ™ opponent üzvü anlayışları mövcuddur. BelÉ™ debatlarda hökumÉ™ti tÉ™msil edÉ™n komanda oyuna É™vvÉ™lcÉ™dÉ™n hazırlıqlı gÉ™lsÉ™ dÉ™, opponent komandanın hansı gediÅŸi edÉ™cÉ™yi oyun zamanı müÉ™yyÉ™nləşir.
Oksford debatı - bu debat növündÉ™ dÉ™ tÉ™sdiq vÉ™ inkar olmaqla iki komanda iÅŸtirak edir. Qalib isÉ™ auditoriya arasında sÉ™svermÉ™ yolu ilÉ™ seçilir. Oyundan qabaq auditoriya arasında mövzunun lehinÉ™, É™leyhinÉ™ vÉ™ ya bitÉ™rÉ™f olma haqqında sorÄŸu keçirilir. Sonradan hÉ™r bir panelist ( spikerlÉ™r belÉ™ adlanır) öz mövqeyinÉ™ dair yeddi dÉ™qiqÉ™lik çıxış edir , bunun ardıyca isÉ™ moderator vasitÉ™silÉ™ auditoriya panelistlÉ™rÉ™ öz suallarını ünvanlayır. Sonda isÉ™ hÉ™r bir panelist iki dÉ™qiqÉ™lik son çıxışı edir vÉ™ auditoriya arasında yekun sÉ™svermÉ™ keçirilir.
Meys debatı - bu növ Ä°ngiltÉ™rÉ™dÉ™ mÉ™ktÉ™blilÉ™r arasında məşhurdur. Oyunda iki komanda vÉ™ hÉ™r komandada iki oyunçu olur. TÉ™sdiq tÉ™rÉ™f hÉ™r hansı bir tÉ™kliflÉ™ çıxış edir (MÉ™sÉ™lÉ™n, bu palata hesab edir ki, mÉ™hbuslara sÉ™svermÉ™ hüququ verilmÉ™lidir), inkar tÉ™rÉ™f isÉ™ bunun É™leyhinÉ™ çıxmalıdır. MüÉ™yyÉ™n edilmiÅŸ ardıcıllıqla (TÉ™sdiq 1, Ä°nkar 1, TÉ™sdiq 2, Ä°nkar 2) spikerlÉ™r hÉ™r biri yeddi dÉ™qiqÉ™lik çıxış edir. HÉ™r çıxışın beÅŸinci dÉ™qiqÉ™sindÉ™n sonra opponent komanda üzvlÉ™ri spikerÉ™ sual vermÉ™k hüququna malikdirlÉ™r, tÉ™bii ki spikerin dÉ™ buna razılığı olmalıdır. BelÉ™ suallar adÉ™tÉ™n komandanın zÉ™if nöqtÉ™sindÉ™n vurmaq, ya da spikerin dediyi hÉ™r hansı fakta qarşı çıxmaq üçün verilir. Yuxarıda xatırladılan dörd çıxış bitdikdÉ™n sonra auditoriya komandalara öz suallarını ünvanlayır. Sualların ardıyca hÉ™r komandadan bir spiker (bu adÉ™tÉ™n 1-ci spiker olur) 4 dÉ™qiqÉ™lik çıxış edir. Bu yekun çıxışda auditoriyanın verdiyi suallara cavablar, elÉ™cÉ™ dÉ™ mövqeyin yekun É™saslandırılması öz É™ksini tapır. Debatın bu formatında analitik bacarıqlar, xüsusi tÉ™rz, arqumentlÉ™rin güclülüyü É™sas götürülür.
Ces debatı - bu format Ä°rlandiyada orta mÉ™ktÉ™b sÉ™viyyÉ™sindÉ™ keçirilir. Yarışda 5 spiker iÅŸtirak edir. Onların dördü iki-iki komanda ÅŸÉ™klindÉ™, biri isÉ™ hÉ™r iki tÉ™rÉ™fdÉ™ yarışır. Çıxışlar 4 dÉ™qiqÉ™, 30 saniyÉ™ çÉ™kir, son 30 saniyÉ™ É™rzindÉ™ opponentin sual istÉ™klÉ™ri qÉ™bul olunmur.
Ä°ctimai debat - BeynÉ™lxalq Ä°ctimai Debat Assosiasiyası 1997-ci il, fevralın 15-dÉ™ Texasda St.Mary UniversitetindÉ™ yaradılıb, hazırda ABÅž-ın Arkanzas, Luiziana, Kanzas, Alabama, Texas, Missisipi, VaÅŸinqton, Oreqon, Florida vÉ™ Oklahoma ÅŸtatlarında məşhurdur. Bu assosiasiya universitetlÉ™r arasında É™n sürÉ™tlÉ™ yayılan debat cÉ™miyyÉ™tidir. Bu formatda faktlardan çox ictimai tÉ™qdimat bacarıqları É™sas rol oynayır vÉ™ hÉ™r spiker hakimi öz mövqeyinÉ™ inandırmaÄŸa çalışır, hÉ™r turnirin sonunda É™n yaxşı spikerlÉ™r mükafatlandırılır. BelÉ™ debatlar hÉ™m komanda ÅŸÉ™klindÉ™, hÉ™m dÉ™ individual ÅŸÉ™kildÉ™ olur. Mövzu siyahısı oyundan 30 dÉ™qiqÉ™ qabaq spikerlÉ™rÉ™ tÉ™qdim olunur, birgÉ™ danışıqlar nÉ™ticÉ™sindÉ™ mövzulardan biri seçilir. TÉ™rÉ™flÉ™r tÉ™sdiq vÉ™ inkar olmaqla ikiyÉ™ bölünür, oyun spikerlÉ™rin açılış nitqlÉ™ri ilÉ™ baÅŸlayır, çarpaz suallarla müÅŸayiÉ™t olunur vÉ™ yekun nitqlÉ™ bitir. Debatın bu formatı universitet sÉ™viyyÉ™sindÉ™ keçirilir.
Avstralasiya debatı - Debatın bu növündÉ™ dÉ™ iki komanda iÅŸtirak edir. Mövzuların tipi regiondan regiona fÉ™rqlÉ™nir, aktual vÉ™ hamını maraqlandıran mövzulara üstünlük verilir. HÉ™r komanda 3 spikerdÉ™n ibarÉ™t olur vÉ™ hÉ™r spikerin komandada öz mövqeyi olur. MÉ™sÉ™lÉ™n, 3-cü spiker Komandanın Kapitanı adlanır vÉ™ opponentin arqumentlÉ™rini bir-bir tÉ™kzib etmÉ™k sÉ™lahiyyÉ™ti var. Sonda isÉ™ 1-ci spikerlÉ™r yenidÉ™n çıxış edirlÉ™r, lakin yeni fakt tÉ™qdim edÉ™ bilmÉ™zlÉ™r. Bu format, adÉ™tÉ™n, mÉ™ktÉ™b sÉ™viyyÉ™sindÉ™ keçirilir.
Asiya debatı - BirləşmiÅŸ Asiya Debat Çempionatı Asiyada É™n böyük debat turniridir vÉ™ burada Orta ŞərqdÉ™n tutmuÅŸ Yaponiyaya kimi bütün ölkÉ™lÉ™rdÉ™n komandalar iÅŸtirak edir. Æsas iÅŸtirakçılar CÉ™nub-Şərqi Asiya ölkÉ™lÉ™rindÉ™n olduÄŸu üçün turnirlÉ™r dÉ™ É™sasÉ™n bu ölkÉ™lÉ™rdÉ™ keçirilir. Asiya debatı Avstralasiya debatı ilÉ™ oxÅŸarlıq təşkil edir. YeganÉ™ fÉ™rq ondadır ki, spikerlÉ™rin çıxış müddÉ™ti 7 dÉ™qiqÉ™dir, elÉ™cÉ™ dÉ™ 1-ci vÉ™ 7-ci dÉ™qiqÉ™lÉ™rdÉ™ spikerÉ™ sual vermÉ™k qadaÄŸandır. Oyun “BaÅŸ Nazir”in çıxışı ilÉ™ baÅŸlayır vÉ™ Opponent liderinin çıxışı ilÉ™ müÅŸayiÉ™t olunur. Sonuncu çıxışda isÉ™ É™vvÉ™lcÉ™ opponent üzvü, daha sonra isÉ™ hökumÉ™t üzvü çıxış edir. HökumÉ™t üzvünün çıxışı 4 dÉ™qiqÉ™ davam edir vÉ™ bu çıxış zamanı ona sual verilmir.
SiyasÉ™t debatları - ABÅž-da keçirilir vÉ™ hÉ™m dÉ™ çarpaz suallar debatları da adlandırılır, belÉ™ ki, hÉ™r çıxışdan sonra 3 dÉ™qiqÉ™lik çarpaz suallar raundu olur. TÉ™sdiq komanda layihÉ™ hazırlayır, inkar isÉ™ sübut etmÉ™yÉ™ çalışır ki, layihÉ™ yararsızdır vÉ™ yaxşı təşkil olunmayıb, ya da çox baha baÅŸa gÉ™ldiyi üçün hÉ™yata keçirilÉ™ bilmÉ™z.
Hazırlıqsız çıxışlı debatlar -Burada hÉ™r biri iki nÉ™fÉ™rdÉ™n ibarÉ™t, iki komanda iÅŸtirak edir vÉ™ oyuna É™vvÉ™lcÉ™dÉ™n hazırlıq olmur. Çıxışlar ardıcıl olaraq tÉ™sdiq 1, inkar 1, tÉ™sdiq 2, inkar 2 ÅŸÉ™klindÉ™ sıralanır. Bu çıxışların hÉ™r biri 6 dÉ™qiqÉ™likdir vÉ™ hÉ™r çıxışdan sonra çarpaz suallar raundu baÅŸ tutur. Daha sonra yenidÉ™n birinci spikerlÉ™r, ardınca isÉ™ ikinci spikerlÉ™r 4 dÉ™qiqÉ™lik tÉ™kzib çıxışı edirlÉ™r. TÉ™kzib zamanı yeni arqumentlÉ™r verilmir.
Linkoln-Duqlas debatı - Bu debat formatı ABÅž ali mÉ™ktÉ™blÉ™rindÉ™ keçirilir. Yarışda bir nÉ™fÉ™r bir nÉ™fÉ™rÉ™ qarşı yarışır vÉ™ müzakirÉ™ É™sasÉ™n real ümumdünya problemlÉ™rinÉ™ fÉ™lsÉ™fi nÉ™zÉ™riyyÉ™lÉ™rin cÉ™lb olunması üzÉ™rinÉ™ fokuslanır.TÉ™rÉ™flÉ™rdÉ™n biri qÉ™tnamÉ™ni hazırlayır, digÉ™ri isÉ™ bu qÉ™tnamÉ™yÉ™ "hücum edir". Bu format siyasÉ™t debatlarına alternativ olaraq yaradılsa da, onun bir çox taktikalarını mÉ™nimsÉ™yib. Lakin burada yazılı fakt tÉ™qdim olunması SiyasÉ™t Debatlarına nisbÉ™tÉ™n az tÉ™lÉ™b olunur. SiyasÉ™t vÉ™ Linkoln-Duqlas debat turnirlÉ™ri, adÉ™tÉ™n, eyni universitetlÉ™rdÉ™ ardıcıl keçirilir.
Simulyasiya debatları - BelÉ™ debat yarışları ali mÉ™ktÉ™blÉ™rdÉ™ keçirilir vÉ™ bunlara Konqres Debatı, BMT Modeli, Avropa GÉ™nclÉ™r Parlamenti vÉ™ s. tipli tÉ™dbirlÉ™r daxildir.
BÉ™dahÉ™tÉ™n debat -DigÉ™r formatlara nisbÉ™tÉ™n, bu debat formatı daha sÉ™rbÉ™stdir vÉ™ möhkÉ™m reqlament üzÉ™rindÉ™ qurulmayıb. Mövzu iÅŸtirakçılara oyundan 15-20 dÉ™qiqÉ™ É™vvÉ™l tÉ™qdim edilir. Daha sonra oyun göstÉ™rilmiÅŸ ardıcıllıqla aparılır: HÉ™r spiker 5 dÉ™qiqÉ™lik çıxış edir; 10 dÉ™qiqÉ™lik müzakirÉ™ raundu ; çarpaz suallar raundu; beÅŸ dÉ™qiqÉ™lik fasilÉ™, hÉ™r komanda üçün 4 dÉ™qiqÉ™lik tÉ™kzib çıxışı.
Paris Debatı - Bu, nisbÉ™tÉ™n yeni fransız formatıdır. Oyunda hÉ™r biri 5 nÉ™fÉ™rdÉ™n ibarÉ™t iki komanda iÅŸtirak edir vÉ™ verilmiÅŸ mövzu üzrÉ™ müzakirÉ™ aparırlar. Formatda É™sas üstünlük verilÉ™n faktorlar arqumentlÉ™rin güclülüyü, güclü ritorika bacarığı, spikerin özünün xarizması vÉ™ yumor hissi vÉ™ É™n É™sası, komanda iÅŸinin yaxşı təşkilidir. HÉ™r spiker 6 dÉ™qiqÉ™ çıxış edir, çıxışın ilk vÉ™ son dÉ™qiqÉ™si istisna olmaqla, çıxış zamanı opponent komanda spikerÉ™ sual vÉ™ ya ÅŸÉ™rh verÉ™ bilÉ™r.
TÉ™hsildÉ™ debat - Bu gün müÉ™llimlÉ™r dÉ™ dÉ™rs zamanı mövzunun daha yaxşı öyrÉ™nilmÉ™si üçün dÉ™ dÉ™rs müddÉ™tindÉ™ debatdan istifadÉ™ edilir. DÉ™rs zamanı debat 15-20 dÉ™qiqÉ™lik olur. Debatı müÉ™llim interaktiv dÉ™rsin ikinci mÉ™rhÉ™lÉ™sindÉ™ – tÉ™dqiqatın aparılmasında tÉ™tbiq edir. Debat üsulunun tÉ™tbiqi zamanı ÅŸagirdlÉ™rdÉ™ bir sıra bacarıq vÉ™ keyfiyyÉ™tlÉ™r formalaşır. Bunlar mövzunun araÅŸdırılması, É™sas anlayışları seçib ayırma, sübut vÉ™ dÉ™lilÉ™rlÉ™ iÅŸlÉ™mÉ™k, “çarpaz sualların” hazırlanması, natiqlik mÉ™harÉ™ti, hakimlik vÉ™ qÉ™rarların qÉ™bul edilmÉ™si, öz fikrinin tÉ™sdiq edilmÉ™si, diqqÉ™tlÉ™ dinlÉ™mÉ™, É™leyhinÉ™ arqument gÉ™tirmÉ™ vÉ™ s.
Onlayn debatlar -Ä° nternetdÉ™ xüsusi təşkil olunmuÅŸ müzakirÉ™ saytları mövcuddur ki, bunlara onlayn forumları misal göstÉ™rmÉ™k olar. Ä°ndiyÉ™dÉ™k iki onlayn debat çempionatı baÅŸ tutub ki, bunları "Debatewise" vÉ™ "BeynÉ™lxalq Debat TÉ™hsil Assosiasiyası" təşkil edir.
P.S. Debatın yaranma tarixi qÉ™dim Yunanıstana gedib çıxsa da, müasir formada debat cÉ™miyyÉ™tlÉ™rinin yaranması XVIII É™srdÉ™ baÅŸ verib. Debat cÉ™miyyÉ™tlÉ™ri XVIII É™srin É™vvÉ™llÉ™rindÉ™ Londonda yaranıb. Lakin bu cÉ™miyyÉ™tlÉ™rin necÉ™ yaranması haqqında dÉ™qiq mÉ™lumat yoxdur. Debat mövzuları dövlÉ™t siyasÉ™tindÉ™n tutmuÅŸ sevgi vÉ™ evlilik mÉ™sÉ™lÉ™lÉ™rinÉ™ qÉ™dÉ™r geniÅŸ sahÉ™ni É™hatÉ™ edir.
