ÆhmÉ™d Ä°smayılov: RÉ™qÉ™msal çağırışlara uyÄŸunlaÅŸmaq yalnız texnoloji deyil, etik, hüquqi vÉ™ sosial yanaÅŸmalar da tÉ™lÉ™b edir - MÃœSAHÄ°BÆ
AzÉ™rbaycan Respublikasının Prezidenti Ä°lham Æliyevin sÉ™rÉ™ncamı ilÉ™ bu il milli mÉ™tbuatımızın 150 illik yubileyi ölkÉ™mizdÉ™ geniÅŸ qeyd olunacaq. Yubiley tÉ™dbirlÉ™rinin keçirilmÉ™sinÉ™ mÉ™sul qurumlardan olan AzÉ™rbaycan Respublikasının Medianın Ä°nkiÅŸafı Agentliyinin Ä°craçı direktoru ÆhmÉ™d Ä°smayılov AzÉ™rbaycan jurnalistikası üçün É™lamÉ™tdar tarix É™rÉ™fÉ™sindÉ™ ölkÉ™dÉ™ media islahatlarının gediÅŸi vÉ™ qarşıda duran vÉ™zifÉ™lÉ™r barÉ™dÉ™ APA-nın suallarını cavablandırıb.
150 illik yubileyində milli mətbuatın şərəfli tarixi ilə yanaşı, onun gələcəyi və inkişaf perspektivlərini də diqqət mərkəzində saxlayacağıq
- ÆhmÉ™d müÉ™llim, 1875-ci ildÉ™n milli yaddaşımızda yer etmiÅŸ AzÉ™rbaycan mÉ™tbuatının tarixi missiyasına vÉ™ keçdiyi yola nÉ™zÉ™r salarkÉ™n hansı É™sas mÉ™qamlara toxunulmasını vacib bilirsiniz?
- Ä°lk növbÉ™dÉ™ xüsusi qeyd etmÉ™k lazımdır ki, AzÉ™rbaycan milli mÉ™tbuatı bir É™sr yarımlıq dövr É™rzindÉ™ zÉ™ngin, ÅŸÉ™rÉ™fli inkiÅŸaf yolu keçib vÉ™ biz bu tarixi irsimizlÉ™ qürur duyuruq. 1875-ci ildÉ™ maarifçi vÉ™ publisist HÉ™sÉ™n bÉ™y ZÉ™rdabi tÉ™rÉ™findÉ™n nəşr olunmaÄŸa baÅŸlayan “Ækinçi” qÉ™zeti iki ilÉ™ yaxın fÉ™aliyyÉ™ti dövründÉ™ mütÉ™rÉ™qqi fikirli ziyalıları öz É™trafında birləşdirib, elm, maarif, mÉ™dÉ™niyyÉ™t, incÉ™sÉ™nÉ™t vÉ™ kÉ™nd tÉ™sÉ™rrüfatının inkiÅŸafı ilÉ™ baÄŸlı mÉ™qalÉ™lÉ™r dÉ™rc edib, xalqın mÉ™dÉ™ni tÉ™rÉ™qqisi uÄŸrunda mübarizÉ™ aparıb.
AzÉ™rbaycan milli mÉ™tbuatının kÉ™skin senzura ÅŸÉ™raitindÉ™ meydana çıxdığını nÉ™zÉ™rÉ™ alsaq, vurÄŸulamaq lazımdır ki, mediamız özünün tÉ™mÉ™l funksiyalarını yalnız ölkÉ™miz müstÉ™qillik É™ldÉ™ etdikdÉ™n sonra yerinÉ™ yetirmÉ™yÉ™ baÅŸlayıb vÉ™ mövcud tarixi ÅŸÉ™raitdÉ™ müstÉ™qil media tÉ™sisatlarının É™sası qoyulub. Bu baxımdan xalqın tÉ™kidli tÉ™lÉ™bi ilÉ™ yenidÉ™n hakimiyyÉ™tÉ™ qayıdan Ümummilli Lider HeydÉ™r Æliyev tÉ™rÉ™findÉ™n AzÉ™rbaycanda senzuranın ləğv edilmÉ™si plüralizmin geniÅŸlÉ™nmÉ™sinÉ™, jurnalistikanın inkiÅŸafına yeni nÉ™fÉ™s verib, É™lveriÅŸli ÅŸÉ™rait yaradıb. Ulu ÖndÉ™rin müdrik addımı nÉ™ticÉ™sindÉ™ AzÉ™rbaycan milli mÉ™tbuatı tarixin müxtÉ™lif formasiyalarında qarşılaÅŸdığı senzuralardan azad olub. Onu da xatırlatmaq yerinÉ™ düÅŸÉ™r ki, AzÉ™rbaycanda milli mÉ™tbuatın yubileylÉ™rinin rÉ™smi sÉ™viyyÉ™dÉ™ qeyd edilmÉ™si kimi xoÅŸ bir É™nÉ™nÉ™nin É™sası da Ümummilli Lider HeydÉ™r Æliyevin milli mÉ™tbuatımızın 125 illiyinin keçirilmÉ™si haqqında 2000-ci ilin mart ayında imzaladığı fÉ™rmanla qoyulub.
Ümummilli Lider HeydÉ™r Æliyevin siyasÉ™tini vÉ™ É™nÉ™nÉ™lÉ™rini uÄŸurla davam etdirÉ™n AzÉ™rbaycan Respublikasının Prezidenti cÉ™nab Ä°lham Æliyev cÉ™miyyÉ™t hÉ™yatında medianın rolunu yüksÉ™k qiymÉ™tlÉ™ndirÉ™rÉ™k demokratik, müstÉ™qil medianın inkiÅŸafına É™lveriÅŸli ÅŸÉ™rait yaradılmasını dövlÉ™t siyasÉ™tinin prioritet istiqamÉ™tlÉ™rindÉ™n biri kimi müÉ™yyÉ™nləşdirib. MüzÉ™ffÉ™r Ali BaÅŸ Komandanın rÉ™hbÉ™rliyi ilÉ™ 44 günlük VÉ™tÉ™n müharibÉ™sindÉ™ qazanılan qalibiyyÉ™t medianın da inkiÅŸafına impuls verib, bu sahÉ™dÉ™ növbÉ™ti mÉ™rhÉ™lÉ™nin baÅŸlanmasını ÅŸÉ™rtlÉ™ndirib. CÉ™nab Prezidentin “AzÉ™rbaycan Respublikasında media sahÉ™sindÉ™ islahatların dÉ™rinləşdirilmÉ™si haqqında” FÉ™rmanı ilÉ™ medianın inkiÅŸafında yeni bir mÉ™rhÉ™lÉ™nin bünövrÉ™si qoyulub. Medianın Ä°nkiÅŸafı Agentliyinin yaradılmasına da mÉ™hz bu istiqamÉ™tdÉ™ hÉ™yata keçirilÉ™n quruculuq prosesinin tÉ™rkib hissÉ™si kimi yanaÅŸmaq lazımdır.
Media sahÉ™sindÉ™ yeni informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının vÉ™ innovasiyaların tÉ™tbiqinin stimullaÅŸdırılması, vÉ™tÉ™ndaÅŸ vÉ™ cÉ™miyyÉ™t üçün ictimai maraq doÄŸuran layihÉ™lÉ™rin hÉ™yata keçirilmÉ™sinin təşkili, hÉ™mçinin dövlÉ™t orqanları vÉ™ qurumlarının, yerli özünüidarÉ™etmÉ™ orqanlarının, hüquqi vÉ™ fiziki ÅŸÉ™xslÉ™rin müvafiq sahÉ™ üzrÉ™ fÉ™aliyyÉ™tinin É™laqÉ™lÉ™ndirilmÉ™sinin hÉ™yata keçirilmÉ™si Agentliyin É™sas prioritetlÉ™rindÉ™ndir. Bu baxımdan, jurnalistlÉ™rin vÉ™ kommunikasiya üzrÉ™ mÉ™sul ÅŸÉ™xslÉ™rin peÅŸÉ™kar hazırlığının artırılması, müasir tÉ™lÉ™blÉ™rÉ™ uyÄŸun bilik vÉ™ bacarıqlara yiyÉ™lÉ™nmÉ™si, elÉ™cÉ™ dÉ™ cÉ™miyyÉ™tin informasiya texnologiyaları dövründÉ™ mediaya münasibÉ™tdÉ™ daha sorÄŸulayıcı yanaÅŸmasının formalaÅŸdırması mÉ™qsÉ™dilÉ™ davamlı təşəbbüslÉ™r hÉ™yata keçirilir, beynÉ™lxalq vÉ™ yerli müstÉ™vidÉ™ki tematik tÉ™dbirlÉ™r hÉ™m tÉ™crübÉ™ mübadilÉ™sinÉ™, hÉ™m dÉ™ milli media mühitinin qlobal standartlara uyÄŸunlaÅŸmasına ÅŸÉ™rait yaradır.
Bu il milli mÉ™tbuatımızın yubiley ildönümü É™rÉ™fÉ™sindÉ™ dövlÉ™t baÅŸçısı jurnalistlÉ™rin böyük sevincinÉ™ sÉ™bÉ™b olacaq növbÉ™ti təşəbbüslÉ™ çıxış edib. AzÉ™rbaycan milli mÉ™tbuatının 150 illiyi münasibÉ™tilÉ™ yubiley medalının tÉ™sis edilmÉ™si təşəbbüsü mÉ™tbuatımızın keçdiyi ÅŸÉ™rÉ™fli tarixi yola, mÉ™tbu dÉ™yÉ™rlÉ™rimizÉ™ böyük ehtiramın göstÉ™ricisi olmaqla yanaşı, müasir AzÉ™rbaycan jurnalistikasına, media sferasında çalışan insanların É™mÉ™yinÉ™ verilÉ™n böyük qiymÉ™t, yüksÉ™k dövlÉ™t qayğısının bariz nümunÉ™sidir.
Fikrimizi ümumiləşdirÉ™rÉ™k deyÉ™ bilÉ™rik ki, tarixin bütün dövrlÉ™rindÉ™ AzÉ™rbaycan mediasının klassik missiyası dÉ™yiÅŸmÉ™miÅŸ, media maarifçiliyi vÉ™ ali humanist dÉ™yÉ™rlÉ™ri tÉ™bliÄŸ edÉ™rÉ™k müstÉ™qil dövlÉ™tçiliyimizin möhkÉ™mlÉ™ndirilmÉ™si prosesindÉ™ yaxından iÅŸtirak etmiÅŸdir. Hazırki çağımızda dÉ™yiÅŸÉ™n medianın missiyası yox, ictimai É™hÉ™miyyÉ™tli xÉ™bÉ™rlÉ™rin, maraqlı kontentin insanlara çatdırılması prosesindÉ™ baÅŸ verÉ™n texnoloji tÉ™rÉ™qqi, müasir transformasiyalardır. Bu baxımdan, 150 illik yubileyindÉ™ milli mÉ™tbuatın ÅŸÉ™rÉ™fli tarixi ilÉ™ yanaşı, onun gÉ™lÉ™cÉ™yi vÉ™ inkiÅŸaf perspektivlÉ™rini dÉ™ diqqÉ™t mÉ™rkÉ™zindÉ™ saxlayacağıq.
Azərbaycan mediası istər məzmun, istərsə də texnoloji baxımdan işini daim təkmilləşdirməlidir
- BeynÉ™lxalq informasiya mÉ™kanında AzÉ™rbaycan mediasının nüfuzunu necÉ™ qiymÉ™tlÉ™ndirirsiniz? Media islahatlarının nÉ™ticÉ™lÉ™rindÉ™n söz açsaq, hansı mÉ™qamlara toxunmaq istÉ™rdiniz?
- AzÉ™rbaycan yalnız öz media ekosistemi üçün deyil, qlobal informasiya mÉ™kanı üçün trend təşkil edÉ™n mövzuların, gÉ™lÉ™cÉ™k strategiyaların müzakirÉ™ edildiyi mÉ™kana çevrilib. SöhbÉ™t dünya jurnalistlÉ™rinin müzakirÉ™ vÉ™ birgÉ™ hÉ™rÉ™kÉ™t platforması kimi formalaÅŸmış ÅžuÅŸa Qlobal Media Forumlarından gedir. Ä°lk dÉ™fÉ™ 2023-cü ildÉ™ “4-cü SÉ™naye Ä°nqilabı dövründÉ™ Yeni Media” devizi altında keçirilmiÅŸ forumda É™nÉ™nÉ™vi medianın rolu vÉ™ bundan sonrakı fÉ™aliyyÉ™t istiqamÉ™tlÉ™ri üzrÉ™ dÉ™rin müzakirÉ™lÉ™r aparılıb. ÖtÉ™n ildÉ™ baÅŸ tutmuÅŸ ikinci forum isÉ™ yalnız media deyil, ictimai-siyasi vÉ™ informasiya tÉ™hlükÉ™sizliyi baxımından aktuallıq kÉ™sb edÉ™n mövzuya – “Yalan MÉ™lumatların Ä°fÅŸası: Dezinformasiyaya qarşı mübarizÉ™”yÉ™ hÉ™sr olunmuÅŸdu. Forumda müxtÉ™lif ölkÉ™lÉ™rdÉ™n olan rÉ™smilÉ™r, media vÉ™ vÉ™tÉ™ndaÅŸ cÉ™miyyÉ™ti, dövlÉ™t vÉ™ biznes nümayÉ™ndÉ™lÉ™ri, beynÉ™lxalq təşkilatların tÉ™msilçilÉ™ri, media ekspertlÉ™ri çaÄŸdaÅŸ dünyada dezinformasiya barÉ™dÉ™ É™hatÉ™li tÉ™sÉ™vvürün formalaÅŸdırılması, onun sÉ™bÉ™b olduÄŸu geniÅŸmiqyaslı neqativ nÉ™ticÉ™lÉ™rin tÉ™hlili, hÉ™mçinin dezinformasiyaya qarşı daha davamlı cÉ™miyyÉ™t qurmaq üçün siyasÉ™t vÉ™ təşəbbüslÉ™r, media savadlılığı, süni intellektin reallığa tÉ™siri vÉ™ digÉ™r mÉ™sÉ™lÉ™lÉ™r É™trafında geniÅŸ fikir mübadilÉ™si aparmışdılar.
Forumlarda AzÉ™rbaycan Respublikasının Prezidenti cÉ™nab Ä°lham Æliyevin ÅŸÉ™xsÉ™n iÅŸtirak etmÉ™si, media nümayÉ™ndÉ™lÉ™rinin çoxsaylı suallarını cavablandırması dövlÉ™timizin haqq sÉ™sinin dünyaya çatdırılması baxımından É™lamÉ™tdar hadisÉ™ olmaqla yanaşı, eyni zamanda, baÅŸlıca vÉ™zifÉ™si cÉ™miyyÉ™ti obyektiv vÉ™ qÉ™rÉ™zsiz informasiya ilÉ™ tÉ™min etmÉ™k olan mediaya diqqÉ™t vÉ™ qayğının müstÉ™sna tÉ™zahürüdür. Yeri gÉ™lmiÅŸkÉ™n, dövlÉ™t baÅŸçısı birinci forumda çıxışı zamanı bildirdi ki, bu gün bütün iftiralara, böhtanlara, yalanlara baxmayaraq, AzÉ™rbaycanın sözü, AzÉ™rbaycan xalqının, dövlÉ™tinin haqlı sÉ™si eÅŸidilir vÉ™ bunun É™sas alÉ™ti bizim media resurslarımızdır.
ÆminliklÉ™ deyÉ™ bilÉ™rik ki, AzÉ™rbaycan mediasının beynÉ™lxalq alÉ™mdÉ™ nüfuzu daha da möhkÉ™mlÉ™nir, media resurslarımızda dÉ™rc olunan materiallar ümumi informasiya axınının formalaÅŸmasında yer tutmaqla yanaşı, beynÉ™lxalq ictimaiyyÉ™tin diqqÉ™t mÉ™rkÉ™zinÉ™ düÅŸür, müxtÉ™lif müstÉ™vilÉ™rdÉ™ müzakirÉ™ predmetinÉ™ çevrilir, ictimai fikrin formalaÅŸmasına tÉ™sir göstÉ™rir. DüÅŸünürük ki, mediamız öz peÅŸÉ™kar fÉ™aliyyÉ™tini bundan sonra da layiqincÉ™ vÉ™ É™n yüksÉ™k sÉ™viyyÉ™dÉ™ hÉ™yata keçirmÉ™yÉ™ davam edÉ™cÉ™kdir.
Xüsusi qeyd etmÉ™liyik ki, Medianın Ä°nkiÅŸafı Agentliyi yerli media subyektlÉ™rinin xarici hÉ™mkarları ilÉ™ É™mÉ™kdaÅŸlıq etmÉ™si, qarşılıqlı É™laqÉ™lÉ™rin formalaÅŸdırılması vÉ™ hÉ™min subyektlÉ™rin tÉ™crübÉ™sinin öyrÉ™nilmÉ™sinin stimullaÅŸdırılması istiqamÉ™tindÉ™ dÉ™ çoxsaylı tÉ™dbirlÉ™r hÉ™yata keçirir. Bu kontekstdÉ™ birgÉ™ media platformalarının yaradılması yolu ilÉ™ qarşılıqlı maraq doÄŸuran mÉ™sÉ™lÉ™lÉ™rdÉ™ media hÉ™mrÉ™yliyinin formalaÅŸdırılması vÉ™ saÄŸlam media ÅŸÉ™bÉ™kÉ™sinin qurulması tÉ™min edilmÉ™kdÉ™dir. Qeyd olunan uÄŸurlu tÉ™crübÉ™lÉ™r É™sas götürülmÉ™klÉ™ bu növ birgÉ™ media platformalarının yaradılması istiqamÉ™tindÉ™ iÅŸlÉ™r davam etdirilÉ™cÉ™kdir.
Qarşılıqlı tÉ™crübÉ™ mübadilÉ™sinin geniÅŸlÉ™ndirilmÉ™si, müxtÉ™lif dövlÉ™tlÉ™rin media ekosistemlÉ™rinin öyrÉ™nilmÉ™si, müvafiq sahÉ™dÉ™ yeni trendlÉ™rin mÉ™nimsÉ™nilmÉ™si, ümumiyyÉ™tlÉ™ media vÉ™ kommunikasiya sferasında birgÉ™ É™mÉ™kdaÅŸlığın qurulması vÉ™ güclÉ™ndirilmÉ™si mÉ™qsÉ™dilÉ™ ikitÉ™rÉ™fli forumlar keçirilir vÉ™ gÉ™lÉ™cÉ™yÉ™ yönÉ™lmiÅŸ tÉ™rÉ™fdaÅŸlıqlar qurulur. ÆvvÉ™lki tÉ™crübÉ™lÉ™rimizÉ™ dayanaraq bir sıra dövlÉ™tlÉ™rlÉ™ birgÉ™ forumların təşkili, bu prosesin sistematik ÅŸÉ™kildÉ™ davam etdirilmÉ™si, nÉ™ticÉ™dÉ™ media É™mÉ™kdaÅŸlığının daha da geniÅŸlÉ™ndirilmÉ™si nÉ™zÉ™rdÉ™ tutulur.
TÉ™bii ki, qarşıda duran hÉ™dÉ™flÉ™rin reallaÅŸdırılması üçün medianın yalnız müasir trendlÉ™ri bilmÉ™si kifayÉ™t etmir, yeni yanaÅŸmalara uyÄŸunlaÅŸmaq vÉ™ gündÉ™lik iÅŸ prosesindÉ™ onları tÉ™tbiq etmÉ™k lazımdır. AzÉ™rbaycan mediası istÉ™r mÉ™zmun, istÉ™rsÉ™ dÉ™ texnoloji baxımdan iÅŸini daim tÉ™kmilləşdirmÉ™lidir. Bu mÉ™qsÉ™dlÉ™rÉ™ çatmaq üçün Medianın Ä°nkiÅŸafı Agentliyi sistemli yanaÅŸmaya malikdir vÉ™ mediamızın müasir ÅŸÉ™raitdÉ™ uÄŸurlu transformasiyasını sürÉ™tlÉ™ndirmÉ™k bizim üçün olduqca vacibdir.
Media islahatlarına baÅŸlayarkÉ™n mühüm prioritetlÉ™rimizdÉ™n biri dövlÉ™t-media münasibÉ™tlÉ™rindÉ™ É™sas element kimi hüquqi mÉ™nzÉ™rÉ™nin dÉ™qiqləşmÉ™si idi vÉ™ “Media haqqında” AzÉ™rbaycan Respublikası Qanununun qÉ™bulu ilÉ™ bu istiqamÉ™tdÉ™ ciddi addımlar atıldı. Qanun bir tÉ™rÉ™fdÉ™n bu günÉ™ qÉ™dÉ™r tÉ™nzimlÉ™nmÉ™miÅŸ münasibÉ™tlÉ™ri tÉ™nzimlÉ™mÉ™yÉ™ baÅŸladı, digÉ™r tÉ™rÉ™fdÉ™n mövcud münasibÉ™tlÉ™r sistemindÉ™ yeni nizamasalma mexanizmlÉ™rini müÉ™yyÉ™nləşdirdi. ÖlkÉ™mizin media ictimaiyyÉ™ti tÉ™rÉ™findÉ™n dÉ™stÉ™klÉ™nÉ™n bütün bu addımlar informasiya mühitinin saÄŸlamlaÅŸdırılmasına tÉ™kan verdi vÉ™ öz növbÉ™sindÉ™ jurnalist peÅŸÉ™sinÉ™ ictimai etimadın artmasını ÅŸÉ™rtlÉ™ndirdi.
CÉ™miyyÉ™ti obyektiv vÉ™ qÉ™rÉ™zsiz informasiya ilÉ™ tÉ™min etmÉ™k kimi ÅŸÉ™rÉ™fli bir peÅŸÉ™ni icra edÉ™n jurnalistlÉ™rimiz dÉ™ artıq güzəştli ipoteka kreditindÉ™n faydalana bilirlÉ™r. 2022-ci ildÉ™n ölkÉ™mizdÉ™ kütlÉ™vi informasiya mÉ™hsulları, kitablar vÉ™ dÉ™rsliklÉ™rin É™rsÉ™yÉ™ gÉ™lmÉ™si üçün kağızın idxalı vÉ™ satışı É™lavÉ™ dÉ™yÉ™r vergisindÉ™n azad edildi. Media subyektlÉ™rinin iqtisadi müstÉ™qilliyinin güclÉ™ndirilmÉ™si istiqamÉ™tindÉ™ növbÉ™ti prinsipial addım 2023-cü ilin yanvarın 1-dÉ™n ölkÉ™ mÉ™tbuatına vergi tÉ™tillÉ™rinin tÉ™tbiq edilmÉ™si oldu. BelÉ™ ki, çap vÉ™ onlayn media subyektlÉ™rininöz fÉ™aliyyÉ™tlÉ™rindÉ™n É™ldÉ™ etdiklÉ™ri gÉ™lirlÉ™r, reklam gÉ™lirlÉ™ri, habelÉ™ onlara verilÉ™n müvafiq maddi yardımlar gÉ™lir, mÉ™nfəət vÉ™ sadÉ™ləşdirilmiÅŸ vergilÉ™rdÉ™n, hÉ™mçinin onlar tÉ™rÉ™findÉ™n istehsal olunan media mÉ™hsullarının tÉ™qdim edilmÉ™si É™lavÉ™ dÉ™yÉ™r vergisindÉ™n müÉ™yyÉ™n müddÉ™tÉ™ azad olundu. Bizim keçirdiyimiz müxtÉ™lif görüÅŸlÉ™rdÉ™ hÉ™m paytaxtda, hÉ™m dÉ™ bölgÉ™lÉ™rdÉ™ fÉ™aliyyÉ™t göstÉ™rÉ™n jurnalistlÉ™r gÉ™lir vergisinin tam hÉ™cmdÉ™ ödÉ™nilmÉ™sinin onlar üçün ağır olduÄŸunu ifadÉ™ etmÉ™klÉ™, bu istiqamÉ™tdÉ™ dÉ™ dövlÉ™tin dÉ™stÉ™yinÉ™ ehtiyac duyduqlarını bildirirdilÉ™r. Bütün bunlar nÉ™zÉ™rÉ™ alınaraq, cari ilin yanvar ayından jurnalist fÉ™aliyyÉ™ti ilÉ™ məşğul olan fiziki ÅŸÉ™xslÉ™rin bu fÉ™aliyyÉ™tdÉ™n É™ldÉ™ etdiklÉ™ri gÉ™lirlÉ™rin 75 faizinin gÉ™lir vergisindÉ™n azad edilmÉ™si onlar üçün ciddi stimullaÅŸdırıcı addım oldu. Bütün bu təşəbbüslÉ™r media mühitinÉ™ öz müsbÉ™t tÉ™sirini göstÉ™rmÉ™kdÉ™dir.
ÖtÉ™n illÉ™rlÉ™ müqayisÉ™dÉ™ unikal materialların hÉ™cmi É™hÉ™miyyÉ™tli dÉ™rÉ™cÉ™dÉ™ artıb
- AzÉ™rbaycan mediasının gÉ™lÉ™cÉ™yÉ™ yönÉ™lik strateji inkiÅŸafı barÉ™dÉ™ nÉ™ demÉ™k olar? GetdikcÉ™ daha da geniÅŸ vüsÉ™t alan sosial ÅŸÉ™bÉ™kÉ™lÉ™rin vÉ™ digÉ™r texnoloji nailiyyÉ™tlÉ™rin tÉ™siri jurnalistikada özünü necÉ™ göstÉ™rÉ™cÉ™k vÉ™ bu istiqamÉ™tdÉ™ dövlÉ™t hansı addımları atmaqdadır?
- Medianın fÉ™aliyyÉ™tinin stimullaÅŸdırılması, insanların düzgün informasiya almaq hüququnun realizÉ™si, bu yolla ictimaiyyÉ™t vÉ™ media arasında qarşılıqlı etimadın artırılması É™sas mÉ™qsÉ™dimiz olaraq qalmaqdadır. Medianın müasir texnologiyaları mÉ™nimsÉ™mÉ™kdÉ™ hÉ™dÉ™fi ictimai mÉ™zmunlu materialların cÉ™miyyÉ™tÉ™ daha operativ vÉ™ peÅŸÉ™kar formada çatdırılmasını tÉ™min etmÉ™kdir. Son zamanlar ölkÉ™ mediasında apardığımız monitorinqlÉ™rin vÉ™ ardıcıl hÉ™yata keçirdiyimiz tÉ™dbirlÉ™rin nÉ™ticÉ™si pozitiv dinamikanı görmÉ™yÉ™ imkan verir.
“Media haqqında” AzÉ™rbaycan Respublikası Qanunu onlayn media subyektlÉ™ri tÉ™rÉ™findÉ™n özünÉ™mÉ™xsus material istehsalını stimullaÅŸdırıb, ötÉ™n illÉ™rlÉ™ müqayisÉ™dÉ™ unikal materialların hÉ™cmi É™hÉ™miyyÉ™tli dÉ™rÉ™cÉ™dÉ™ artıb. BelÉ™ ki, tÉ™rÉ™fimizdÉ™n veb-saytların son illÉ™rdÉ™ki fÉ™aliyyÉ™ti tÉ™hlil edilib, nümunÉ™lÉ™r É™sasında gündÉ™lik informasiya mÉ™zmununun dÉ™yÉ™rlÉ™ndirilmÉ™si hÉ™yata keçirilib. NÉ™ticÉ™dÉ™ mÉ™lum olub ki, unikal xÉ™bÉ™rlÉ™rin nisbÉ™ti üç dÉ™fÉ™ artıb vÉ™ hazırda mediada onların hÉ™cmi tÉ™qribÉ™n 35 faizdir. TÉ™hlillÉ™r göstÉ™rir ki, islahatlar nÉ™ticÉ™sindÉ™ geniÅŸ oxucu kütlÉ™si olan vÉ™ artıq hÉ™rtÉ™rÉ™fli formalaÅŸmış onlayn media subyektlÉ™ri ilÉ™ yanaşı, hÉ™tta kiçik auditoriyalı veb-saytların mÉ™zmununda belÉ™ ciddi dÉ™yiÅŸikliklÉ™r müÅŸahidÉ™ olunur.
Eyni zamanda, vurÄŸulamalıyıq ki, xÉ™bÉ™r lentini jurnalist É™mÉ™yinin minimuma endiyi tÉ™rcümÉ™ xÉ™bÉ™rlÉ™ri üzÉ™rindÉ™ qurmaq peÅŸÉ™karlıq prinsiplÉ™ri ilÉ™ uzlaÅŸmır. Medianın Ä°nkiÅŸafı Agentliyi tÉ™rÉ™findÉ™n hÉ™yata keçirilÉ™n çap mediası vÉ™ onlayn media subyektlÉ™rinÉ™ dÉ™stÉ™k layihÉ™lÉ™ri üzrÉ™ müsabiqÉ™nin qaydalarına dÉ™yiÅŸiklik edilÉ™rÉ™k maliyyÉ™ləşəcÉ™k veb-saytların tÉ™qdim etdiklÉ™ri unikal mÉ™zmunun yalnız 25 faizinin tÉ™rcümÉ™ materialı olması ilÉ™ baÄŸlı tÉ™lÉ™b irÉ™li sürülüb. DüÅŸünürük ki, bu addım medianın özünÉ™mÉ™xsus mÉ™zmun istehsalında növbÉ™ti dönüÅŸ nöqtÉ™si olacaq.
Bununla yanaşı qeyd etmÉ™liyik ki, media subyektlÉ™ri onlayn resurslarının mÉ™zmun vÉ™ texniki göstÉ™ricilÉ™rinÉ™, hÉ™m dÉ™ oxunaqlılığının tÉ™min olunmasına ciddi diqqÉ™t yetirirlÉ™r. Mediada saÄŸlam rÉ™qabÉ™t mühitinin olması vÉ™ bunun tÉ™min edilmÉ™si inkiÅŸaf üçün vacib ÅŸÉ™rtdir. Yerli onlayn media subyektlÉ™ri onlara tÉ™qdim olunan rÉ™qÉ™msal alÉ™tlÉ™r vasitÉ™silÉ™ auditoriyasını vÉ™ rÉ™qiblÉ™ri arasındakı mövqelÉ™rini müÉ™yyÉ™nləşdirmÉ™k imkanı qazanıblar.
MÉ™lumdur ki, artıq insanların düÅŸüncÉ™sinÉ™ nüfuz etmiÅŸ rÉ™qÉ™msallaÅŸma fenomeni, eyni zamanda, yeni imkanlar vÉ™ fürsÉ™tlÉ™r qazandırır. BelÉ™ ki, rÉ™qÉ™msal texnologiyalar mediaya geniÅŸ auditoriyalara daha sürÉ™tli vÉ™ sÉ™mÉ™rÉ™li ÅŸÉ™kildÉ™ çatmaq imkanı verir. Texnologiyanın inkiÅŸafı ilÉ™ mediada hÉ™m É™nÉ™nÉ™vi xÉ™bÉ™r istehsalı prinsiplÉ™ri, hÉ™m dÉ™ oxucuların mÉ™lumatları qÉ™bul etmÉ™k üsulları vÉ™ mÉ™nbÉ™ seçimlÉ™ri davamlı dÉ™yiÅŸir. Media sahÉ™sindÉ™ tendensiyaların tez-tez dÉ™yiÅŸdiyi vÉ™ yeni alÉ™tlÉ™rin aktuallaÅŸdığı rÉ™qÉ™msal qloballaÅŸma proseslÉ™ri fonunda xÉ™bÉ™r saytlarının dinamik trendlÉ™rÉ™ uyÄŸunlaÅŸması, oxucuların marağını cÉ™lb etmÉ™k vÉ™ oxucu kütlÉ™sini saxlamaq üçün effektiv kontent vÉ™ marketinq strategiyaları formalaÅŸdırması zÉ™rurÉ™ti dÉ™ yaranır.
Bu gün informasiya mühitindÉ™ki proseslÉ™r media subyektlÉ™rinin kibertÉ™hlükÉ™sizliyinin güclÉ™ndirilmÉ™sini zÉ™ruri edir
- RÉ™qÉ™msal texnologiyaların sürÉ™tlÉ™ hÉ™yatımıza daxil olması, eyni zamanda, müÉ™yyÉ™n problemlÉ™r dÉ™ yaradır, xüsusÉ™n dÉ™ ölkÉ™nin informasiya tÉ™hlükÉ™sizliyi üçün yeni tÉ™hdid formaları meydana çıxır. Bu istiqamÉ™tdÉ™ hansı addımlar atılır?
- TÉ™bii ki, rÉ™qÉ™msallaÅŸma yeni imkan vÉ™ fürsÉ™tlÉ™r verdiyi kimi öz növbÉ™sindÉ™, ölkÉ™lÉ™rin media ekosistemlÉ™ri üçün yeni tÉ™hdidlÉ™r dÉ™ yaratmaqdadır. BelÉ™ ki, informasiyanın hÉ™ddindÉ™n artıq bolluÄŸu içindÉ™ dezinformasiya vÉ™ saxta xÉ™bÉ™rlÉ™r ciddi tÉ™hlükÉ™yÉ™ çevrilib. Ä°stifadÉ™çilÉ™r informasiya mÉ™nbÉ™lÉ™rinÉ™ vÉ™ ciddi mediaya olan etimadı tÉ™dricÉ™n itirÉ™ bilÉ™rlÉ™r. Bu baxımdan rÉ™qÉ™msal çağırışlara uyÄŸunlaÅŸmaq yalnız texnoloji deyil, habelÉ™ etik, hüquqi vÉ™ sosial yanaÅŸmalar tÉ™lÉ™b edir. Burada media mütÉ™xÉ™ssislÉ™ri, dövlÉ™t qurumları, vÉ™tÉ™ndaÅŸ cÉ™miyyÉ™tlÉ™ri vÉ™ texnoloji platformalar arasında É™mÉ™kdaÅŸlıq hÉ™lledici É™hÉ™miyyÉ™t daşıyır.
VurÄŸulamaq istÉ™rdik ki, jurnalist peÅŸÉ™karlığının artırılması, texnoloji inkiÅŸafdan irÉ™li gÉ™lÉ™n yeni bilik vÉ™ bacarıqların aşılanması istiqamÉ™tindÉ™ Medianın Ä°nkiÅŸafı Agentliyinin fÉ™aliyyÉ™ti dÉ™ davamlı xarakter daşıyır. NümunÉ™ olaraq Agentliyin 3 oktyabr 2023-cü il tarixindÉ™ beynÉ™lxalq ekspertlÉ™rin cÉ™lb edilmÉ™si ilÉ™ hÉ™yata keçirdiyi “RÉ™qÉ™msal xÉ™bÉ™rlÉ™rin oxunaqlılığının artırılması üçün müasir strategiyalar” layihÉ™sini göstÉ™rÉ™ bilÉ™rik. BelÉ™ ki, tÉ™dbirdÉ™ ümumilikdÉ™ 50 xÉ™bÉ™r saytının 100-É™ yaxın É™mÉ™kdaşı, hÉ™mçinin bir sıra ali tÉ™hsil müÉ™ssisÉ™lÉ™ri vÉ™ qurumlardan olan qonaqlar iÅŸtirak etmiÅŸlÉ™r. LayihÉ™ çÉ™rçivÉ™sindÉ™ təşkil edilmiÅŸ tÉ™lim müddÉ™tindÉ™ tanınmış mütÉ™xÉ™ssislÉ™r rÉ™qÉ™msal mediada xÉ™bÉ™rin hazırlanma mÉ™rhÉ™lÉ™lÉ™ri, diqqÉ™t cÉ™lb edÉ™n baÅŸlıqların formalaÅŸdırılması, xÉ™bÉ™rin cÉ™lbedici tÉ™qdim olunmasından sonra göstÉ™ricilÉ™rin ölçülmÉ™si, multimedia vÉ™ interaktiv elementlÉ™rdÉ™n istifadÉ™, rÉ™qÉ™msal mÉ™nbÉ™lÉ™rdÉ™n É™ldÉ™ edilÉ™n datanın analizi, dataya É™saslanan mÉ™zmun strategiyalarının tÉ™tbiqi, sosial mediada güclü brendin yaradılması, veb-sayt dizaynının vÉ™ istifadÉ™çi tÉ™crübÉ™sinin optimallaÅŸdırılması, fÉ™rdiləşdirmÉ™ vÉ™ individuallaÅŸdırmanın hÉ™yata keçirilmÉ™si barÉ™dÉ™ maraqlı mÉ™lumatlar vermiÅŸ, diskussiyalar aparıblar.
Cari ilin may ayının É™vvÉ™lindÉ™ xarici ekspertin cÉ™lb edilmÉ™si ilÉ™ ADA UniversitetindÉ™ data jurnalistikasının müasir trendlÉ™rinÉ™ dair 4 günlük tÉ™limlÉ™rimizi jurnalistlÉ™r vÉ™ media ekspertlÉ™ri yüksÉ™k qiymÉ™tlÉ™ndirib. ÜmumiyyÉ™tlÉ™ unutmaq olmaz ki, sürÉ™tli rÉ™qÉ™msal inkiÅŸaf ÅŸÉ™raitindÉ™ dezinformasiya vÉ™ “deep fake” texnologiyaları ilÉ™ mübarizÉ™ ilÉ™ yanaşı, informasiya resurslarının kibertÉ™hdidlÉ™rdÉ™n müdafiÉ™si prioritet mÉ™sÉ™lÉ™yÉ™ çevrilib. TÉ™crübÉ™ göstÉ™rir ki, informasiya mÉ™kanının tÉ™hlükÉ™sizliyi mÉ™zmun daşıyıcılarının etibarlı müdafiÉ™sindÉ™n ciddi ÅŸÉ™kildÉ™ asılıdır. Bu gün informasiya mühitindÉ™ki proseslÉ™r media subyektlÉ™rinin kibertÉ™hlükÉ™sizliyinin güclÉ™ndirilmÉ™sini zÉ™ruri edir. Yeni reallıqlar ÅŸÉ™raitindÉ™ veb-saytların kibertÉ™hdidlÉ™rÉ™ qarşı dayanıqlılığının araÅŸdırılması vÉ™ müdafiÉ™ üsullarının tÉ™kmilləşdirilmÉ™si ciddi ictimai-siyasi çağırışa çevrilib. Bu ilin 14 may tarixindÉ™ müvafiq qurumların birgÉ™ tÉ™rÉ™fdaÅŸlığı ilÉ™ media subyektlÉ™rinin nümayÉ™ndÉ™lÉ™ri üçün yenidÉ™n kibertÉ™hlükÉ™sizlik mövzusunda tÉ™lim keçirilib. TÉ™limin keçirilmÉ™sindÉ™ mÉ™qsÉ™d media nümayÉ™ndÉ™lÉ™rini müasir kibertÉ™hlükÉ™lÉ™r barÉ™dÉ™ mÉ™lumatlandırmaq, onların bu tÉ™hdidlÉ™rÉ™ qarşı daha dayanıqlı vÉ™ hazırlıqlı olmasına töhfÉ™ vermÉ™k idi.
- Bir neçÉ™ gün É™vvÉ™l Medianın Ä°nkiÅŸafı Agentliyi Audiovizual Åžura ilÉ™ birgÉ™ növbÉ™ti dÉ™fÉ™ dövlÉ™t sifariÅŸi É™sasında audiovizual mÉ™hsulların istehsalı üzrÉ™ müsabiqÉ™ elan edib. Bu layihÉ™ audiovizual kontentin zÉ™nginləşmÉ™sinÉ™ necÉ™ tÉ™sir göstÉ™rir?
- Bildiyiniz kimi, ilk dÉ™fÉ™ ötÉ™n ilin aprel ayında dövlÉ™t sifariÅŸi É™sasında audiovizual mÉ™hsulların istehsalı vÉ™ yayımı üzrÉ™ müsabiqÉ™ elan edilib, nÉ™ticÉ™lÉ™rÉ™ uyÄŸun olaraq hÉ™min ilin sentyabr ayında layihÉ™lÉ™rin icrasına baÅŸlanıb.
LayihÉ™ çÉ™rçivÉ™sindÉ™ cari dövrÉ™dÉ™k 8 ümumölkÉ™ yerüstü televiziya yayımçısı tÉ™rÉ™findÉ™n dövlÉ™t vÉ™ cÉ™miyyÉ™t üçün prioritet olan mövzularda hÉ™ftÉ™dÉ™ bir dÉ™fÉ™ olmaqla 12 televiziya proqramı vÉ™ 6 sosial videoçarx yayımlanmaqdadır.
MüsabiqÉ™ çÉ™rçivÉ™sindÉ™ hazırlanmış müvafiq audiovizual mÉ™hsullar auditoriya tÉ™rÉ™findÉ™n maraqla qarşılanıb, bununla yanaşı, müxtÉ™lif qurumlar vÉ™ ictimaiyyÉ™t tÉ™rÉ™findÉ™n sosial videoçarxlar yüksÉ™k qiymÉ™tlÉ™ndirilib, onların maariflÉ™ndirici mahiyyÉ™ti xüsusilÉ™ vurÄŸulanıb.
Medianın Ä°nkiÅŸafı Agentliyi vÉ™ Audiovizual Åžuranın birgÉ™ tÉ™rÉ™fdaÅŸlığı ilÉ™ icra olunan layihÉ™nin mÉ™qsÉ™di yeni media mühitindÉ™ auditoriya yönümlü vÉ™ hÉ™dÉ™f kütlÉ™lÉ™rÉ™ hesablanmış mÉ™zmun istehsalı vÉ™ yayımının təşviqi, müvafiq sahÉ™dÉ™ yaradıcılığın vÉ™ peÅŸÉ™karlığın dÉ™stÉ™klÉ™nmÉ™si, yüksÉ™k keyfiyyÉ™tli istehsalla baÄŸlı É™lveriÅŸli ekosistemin formalaÅŸdırılması, müxtÉ™lif istiqamÉ™tlÉ™r üzrÉ™ mÉ™lumatların ictimaiyyÉ™tÉ™ effektiv ÅŸÉ™kildÉ™ çatdırılmasıdır.
MÉ™lumdur ki, dövlÉ™t sifariÅŸi ilÉ™ maliyyÉ™ləşdirilÉ™n layihÉ™lÉ™r daha ciddi texniki vÉ™ peÅŸÉ™kar meyarlara cavab verir. Bu da hÉ™m istehsal keyfiyyÉ™tini, hÉ™m dÉ™ mÉ™zmunun dÉ™rinliyini vÉ™ aktuallığını artırır. NÉ™ticÉ™dÉ™, tamaÅŸaçılara daha maraqlı vÉ™ informativ mÉ™hsullar tÉ™qdim olunur. HÉ™mçinin, bu növ müsabiqÉ™lÉ™r müxtÉ™lif sosial, mÉ™dÉ™ni, tarixi vÉ™ tÉ™hsil yönümlü mövzuların işıqlandırılmasına imkan yaradır, daha É™vvÉ™l kommersiya baxımından riskli sayılan mövzulara müraciÉ™t təşviq olunur, belÉ™liklÉ™, ümumi kontent xÉ™ritÉ™si zÉ™nginləşir. Hazırlanan mÉ™hsullarda milli-mÉ™nÉ™vi dÉ™yÉ™rlÉ™r, dövlÉ™tçilik ideyası, mÉ™dÉ™ni irs vÉ™ AzÉ™rbaycan dilinin tÉ™bliÄŸi ön planda olur vÉ™ bu ictimai maariflÉ™ndirmÉ™yÉ™, milli kimliyin möhkÉ™mlÉ™ndirilmÉ™sinÉ™ töhfÉ™ verir. Bütün bu nüanslar nÉ™zÉ™rÉ™ alındıqda, É™minik ki, növbÉ™ti dÉ™fÉ™ icrasına baÅŸlanan layihÉ™ qarşıya qoyulmuÅŸ mÉ™qsÉ™dlÉ™rin reallaÅŸdırılması baxımından özünü doÄŸrultmaÄŸa davam edÉ™cÉ™k vÉ™ silsilÉ™ xarakter daşıyacaq.
Dezinformasiya təhdidlərinin neytrallaşdırılması təmin olunub
- Media islahatlarının davam etdiyi son illÉ™rdÉ™ ölkÉ™mizdÉ™ media vÉ™ kommunikasiya fÉ™aliyyÉ™tinin müasir formada təşkilindÉ™n irÉ™li gÉ™lÉ™n nailiyyÉ™tlÉ™r artıq medianın iÅŸindÉ™ özünü göstÉ™rmÉ™kdÉ™dir. BÉ™s yaxın perspektivdÉ™ bu yöndÉ™ hansı addımlar atılacaq?
- ÜmumiyyÉ™tlÉ™, qeyd etmÉ™liyik ki, ölkÉ™mizÉ™ qarşı xaricdÉ™n informasiya tÉ™hdidlÉ™rinin artması, habelÉ™ bir sıra sosial ÅŸÉ™bÉ™kÉ™ seqmentlÉ™rindÉ™ saxta hesablardan edilÉ™n “deepfake” texnologiyaları ilÉ™ hazırlanmış vÉ™ heç bir reallığı É™ks etdirmÉ™yÉ™n yalan mÉ™zmunlu paylaşımlar vasitÉ™si ilÉ™ ictimaiyyÉ™tin çaÅŸdırılması, ölkÉ™mizin beynÉ™lxalq imicini hÉ™dÉ™fÉ™ alan çoxsaylı cÉ™hdlÉ™rin fonunda hÉ™m müvafiq dövlÉ™t orqanlarının, hÉ™m dÉ™ AzÉ™rbaycan mediasının üzÉ™rinÉ™ böyük mÉ™suliyyÉ™t düÅŸür.
Son illÉ™rdÉ™ ölkÉ™mizdÉ™ media vÉ™ kommunikasiya fÉ™aliyyÉ™tinin müasir formada təşkili nÉ™ticÉ™sindÉ™ ölkÉ™mizÉ™ qarşı qarayaxma kampaniyaları aparan tÉ™rÉ™flÉ™rin hÉ™qiqi niyyÉ™tlÉ™rinin yerli mediada operativ formada ifÅŸa olunması, ictimaiyyÉ™tdÉ™ daxili vÉ™ xarici neqativ informasiya axınına qarşı dayanıqlı tÉ™bii müqavimÉ™tin yaradılması, dezinformasiya tÉ™hdidlÉ™rinin neytrallaÅŸdırılması tÉ™min olunub.
Heç ÅŸübhÉ™siz ki, cÉ™miyyÉ™tin ictimai-siyasi sayıqlığının qorunması, dövlÉ™tçilik prinsip vÉ™ dÉ™yÉ™rlÉ™rinin tÉ™bliÄŸi istiqamÉ™tindÉ™ dövlÉ™tin mesajlarının media ilÉ™ cÉ™miyyÉ™tÉ™ düzgün çatdırılması ictimai rÉ™yin saÄŸlam prinsiplÉ™r É™sasında formalaÅŸmasına ciddi tÉ™sir etmÉ™kdÉ™dir. “Media haqqında” AzÉ™rbaycan Respublikası Qanununun qÉ™bulu vÉ™ Media Reyestrinin yaradılması nÉ™ticÉ™sindÉ™ bu kommunikativ É™laqÉ™dÉ™ etibarlılığın tÉ™min olunduÄŸu müÅŸahidÉ™ edilmÉ™kdÉ™dir.
XüsusilÉ™ vurÄŸulanmalıdır ki, Medianın Ä°nkiÅŸafı Agentliyinin təşkilatçılığı vÉ™ müxtÉ™lif dövlÉ™t qurumlarının tÉ™rÉ™fdaÅŸlığı ilÉ™ hÉ™r il may ayının É™vvÉ™lindÉ™ keçirilÉ™n “Ä°ctimai proseslÉ™r media müstÉ™visindÉ™” mövzusunda Forum dövlÉ™t-media dialoqunun praktik platforması rolunu oynayır vÉ™ hÉ™r bir dövlÉ™t qurumunun öz mesajlarını auditoriyaya effektiv formada çatdırması üçün açıq müzakirÉ™ formatı tÉ™qdim edir. BelÉ™liklÉ™, müxtÉ™lif sahÉ™lÉ™rdÉ™ dövlÉ™t siyasÉ™tini hÉ™yata keçirÉ™n strukturlarla media arasında fikir vÉ™ mesajların birbaÅŸa ötürüldüyü müzakirÉ™ mühiti yaradılır, nÉ™ticÉ™dÉ™ kommunikasiya effektiv formada hÉ™yata keçirilir, tÉ™rÉ™flÉ™r arasında qarşılıqlı etimad güclÉ™ndirilir.
FürsÉ™tdÉ™n istifadÉ™ edÉ™rÉ™k, media sahÉ™sindÉ™ islahatların uÄŸurla hÉ™yata keçirilmÉ™si, o cümlÉ™dÉ™n jurnalist peÅŸÉ™karlığının artırılması, informasiya mühitinin saÄŸlamlaÅŸdırılması, effektiv strateji kommunikasiyanın qurulması istiqamÉ™tindÉ™ Agentliyin fÉ™aliyyÉ™tinÉ™ dÉ™stÉ™k göstÉ™rÉ™n bütün hÉ™mkarlarımıza təşəkkürümüzü bildiririk.
APA